Şefaat; bir kimsenin başkası adına iyilik istemesi, cezanın kaldırılması için aracı olması demektir. Bu türden aracılıklar insanlar arasında sosyal olarak vaki olup, ayrıca insanların birbiri için Allah'a dua etmesi de şefaat olarak isimlendirilir.[1]

Tevhid ve şirk konusunu ilgilendiren şefaat ise  ahirette vuku bulacağına inanılan şefaatlerde söz konusu olmaktadır. Nitekim Kur'an-ı Kerimde müşriklerin putlarını şefaatçi kabul etmeleri kötülenmiş ve Allah'ın şefaat için izin vereceği müstesna şefaatçi kabul edilen bütün varlıkların put olduğu, bu inanışta olanların da putperest oldukları için ebedi cehennemliklerden olacakları bildirilmiştir.

Önemine binaen şefaat konusunda da özlüce bir bilgiye ihtiyaç vardır. Zira insanlardan bir kısmı, hakkında hiçbir delil olmadığı halde, yücelttikleri bazı kimselerin şefaat edeceğine inanarak, onlar ölmüş olsun, diri olsun fark etmez, kendilerinden şefaat isteyerek Allah'a şirk koşarken, birileri de şefaati hepten reddetmektedir. Birinci inanç ve amel şirk iken ikincisi inkardır, küfürdür. Çünkü gerek Kur'an ayetleri, gerek sahih hadisler gayet açık olarak şefaatin ahirette vaki olacağını bildirmektedir.[2]

Şefaat Allah'ın affetmeyi dilediği kulları için bir sebeptir ki bu sebeple kullarından bir kısmını azaptan kurtarır, şefaat izni verdiklerini de bu makama eriştirip, günahkarlardan üstün tutarak taltif eder. Şefaatle ilgili ayet ve hadislerden anlaşılacağı üzere, şefaat müşrik ve kafir olanlar için değildir.

Şefaat Allah'ın günahını bağışlamayı dilediği cehennemde azap gören kulları içindir ki kullarının durumunu ve affedilmeye layık olanı en iyi bilen Allah'tır.

يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنْ ارْتَضَى وَهُمْ مِنْ خَشْيَتِهِ مُشْفِقُونَ (28)

Allah  onların  geçmişlerini  de bilir, geleceklerini de. Onlar ancak Allah'ın rızasına ermiş olanlara şefaat ederler. Onların hepsi de Allah korkusundan titrerler.[3]

Şefaat edecek olan kimseleri ancak Allah bilir. Bir kimsenin şefaatçidir diye yüceltilmesi, onun şefaatine güvenilmesi ise Allah'ı terk etmek, O'ndan başkasına güvenmektir.

وَلَقَدْ جِئْتُمُونَا فُرَادَى كَمَا خَلَقْنَاكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَتَرَكْتُمْ مَا خَوَّلْنَاكُمْ وَرَاءَ ظُهُورِكُمْ وَمَا نَرَى مَعَكُمْ شُفَعَاءَكُمْ الَّذِينَ زَعَمْتُمْ أَنَّهُمْ فِيكُمْ شُرَكَاءُ لَقَدْ تَقَطَّعَ بَيْنَكُمْ وَضَلَّ عَنكُمْ مَا كُنتُمْ تَزْعُمُونَ (94)

Onlara  şöyle  denecek: "Andolsun ki, sizi ilk defa yarattığımız gibi teker teker bize geldiniz.  Size  verdiklerimizi  arkanızda bıraktınız. Allah'ın ortakları olduğunu zannettiğiniz  şefaatçilerinizi  yanınızda  göremiyoruz.  Andolsun ki, aranızdaki bağlar kopmuş, ilâh sandığınız şeyler sizden ayrılıp gitmiştir."[4]

وَيَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ وَيَقُولُونَ هَؤُلَاءِ شُفَعَاؤُنَا عِنْدَ اللَّهِ قُلْ أَتُنَبِّئُونَ اللَّهَ بِمَا لَا يَعْلَمُ فِي السَّمَاوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ (18)

Onlar,  Allah'ı  bırakıp,  kendilerine zarar ve fayda veremeyen putlara tapıyorlar ve: "Bunlar  Allah  katında bizim, şefaatçilerimizdir." diyorlar. Sen de ki: "Allah'ın göklerde ve    yerde    bilmediği    bir  şeyi  mi  O'na  haber  veriyorsunuz"  Allah,  onların  ortak koştukları şeylerden uzak ve yücedir.[5]

Şefaat iznini adım diye iddia eden kimse hiçbir delil gösteremeyeceği bu sözü ile yalancıların en büyüğüdür ve ona aldanan kimseleri de hüsran beklemektedir. Şefaat izni ahirette verilecek ve şefaatçiler orada belli olacaklardır.

يَوْمَئِذٍ لَا تَنفَعُ الشَّفَاعَةُ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَانُ وَرَضِيَ لَهُ قَوْلًا (109)

O gün Rahman olan Allah'ın izin vereceği ve sözünden razı olacağı kimselerden başkasının şefaati fayda vermeyecektir.[6]

Her ne kadar şefaatle ilgili hadislerde Rasûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şefaat edeceğinden bahsetmişse de, kendisinin "Makam-ı Mahmud'a" eriştirilmesi için ümmetinin dua etmesini istemesi ile Allah'ın iznine dikkat çekmiş ve ümmetini Allah'a yalvarmaya, şefaat için Allah'a el açmaya teşvik etmiş kendisi de bu makamı dua ederek istemiştir.

وَمِنْ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَكَ عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا (79)

Gecenin  bir  bölümünde  kalk  ve  senin için (beş vakit namaza) bir fazlalık olmak  üzere  teheccüd   namazı  kıl.  Umulur  ki  Rabbin  seni  övgüye  lâyık  bir makama, (şefaat makamına) ulaştırır.[1]

Rasûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) hayattayken hiç kimse kendisine, ahirette bana şefaat et demediği gibi onun vefatından sonra da hiçbir sahabe Ya Rasulallah bana şefaat et, şefaat Ya Rasulallah  dememiştir. Çünkü şefaat asıl itibariyle Allah'a aittir ve Allah'tan istenir.  

Ezan okunurken insanların söylediği "Aziz Allah, şefaat Ya rasulallah" sözü sünnette yeri olmayan bir bidattır. Ya rasulallah ey Allah'ın peygamberi demektir. Halbuki insanların çoğu "Ya Rasulallah" derken "Ey Allah'ım" dediğini zannetmektedir. Bu bilmemenin de bu bidattın yerleşmesinde etkisi olmuştur. Aslolan ezan okunurken müezzinin dediğini tekrar etmek[7] ve ezan bitince de ezan duasını okumaktır ki asıl şefaatle ilgili kısım bu duanın içindedir. [8] Ezan duasında peygamberimizin seçkin bir makama (Allah'a hamd ederek şefaat izni isteme makamına) erdirilmesi için dua edilmesini Rasûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) öğretmiştir. Fakat namaz kıldıran imamların bile terk ettiği bu sünnet unutulmuş, halkın dilindeki "aziz Allah, şefaat Ya Rasulallah" uydurması ezberlenmiştir. Her bidat bir sünneti iptal eder, insanlar ezan duasını da bu bidat söz yüzünden terk etmişlerdir.

Rasulullahın insanlar arasındaki yeri Allah'ın kulu ve Allah'ın mesajını onlara ulaştıran, o mesajı açıklayan bir elçi olmasıdır. Bundan öte yüceltmeler, onun mesajına da aykırıdır. Nitekim o, "Hrıstiyanların Meryem oğlu İsa'yı övmede aşırı gittikleri gibi, beni övmede aşırı gitmeyin, sadece Allah'ın kulu ve rasulüdür deyin." buyurmuştur.  Bir defasında Rasûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) e bir kişi Allah ve sen dilersen deyince "Beni Allah'a denk mi yaptın, Allah dilerse de" buyurmuştur. İşte tevhid peygamberinin kendi konumunu tarifi böyle iken ümmetin dinini ifsad eden nice deccaller vardır ki kendisinden şefaat istenmesinden ve Allah'a denk sayılmalarından son derece razıdırlar.

قُلْ لِلَّهِ الشَّفَاعَةُ جَمِيعًا لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (44)

Deki:  "Bütün  şefaat  Allah'a  aittir.  Göklerin  ve  yerin  hükümranlığı  O'nundur. Sonra siz yalnız O'na döndürüleceksiniz."[9]

Allah kullarından hiçbirinin şefaat edeceğine dair isim bildirmemiştir. Birilerinin peygamber torunu (seyyid) olduklarını bu sebeple şefaatçi olduklarını iddia etmeleri kendilerine tapılmak üzere boy göstermektir ki onlar sahte ilahlardır ve Kur'an onlara put demiştir. Put edinmenin gayesi manevi, tezahürü ise puta tapıcılık olarak cismidir. Her putun arkasında gücü kuvveti olduğuna inanılan fayda umarak yüceltmeye sebep olan bir inanç vardır. Yoksa insan ormanda yürürken rastladığı bir ağaca, dağda gördüğü bir kayaya tapmaz. Şefaati istenen kimselerin dirisi put iken, onların kabirlerine gidip dilenmek de o kabirde yatanı ilah edinmek, kabrini de put edinmektir. Allah'ın ölülere put ismini vermesi bu durumu isbat için yeterlidir. “Allah'ı bırakıp da taptıkları (putlar), hiçbir şey yaratamazlar. Çünkü onlar kendileri yaratılmışlardır. Onlar diriler değil, ölülerdir. Ne zaman diriltileceklerini de bilmezler.”[10]

وَيَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ وَيَقُولُونَ هَؤُلَاءِ شُفَعَاؤُنَا عِنْدَ اللَّهِ قُلْ أَتُنَبِّئُونَ اللَّهَ بِمَا لَا يَعْلَمُ فِي السَّمَاوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ (18)

Onlar,  Allah'ı  bırakıp,  kendilerine zarar ve fayda veremeyen putlara tapıyorlar ve "Bunlar  Allah  katında bizim, şefaatçilerimizdir" diyorlar. Sen de ki: "Allah'ın göklerde ve    yerde    bilmediği    bir  şeyi  mi  O'na  haber  veriyorsunuz"  Allah,  onların  ortak koştukları şeylerden uzak ve yücedir.[11]

وَلَقَدْ جِئْتُمُونَا فُرَادَى كَمَا خَلَقْنَاكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَتَرَكْتُمْ مَا خَوَّلْنَاكُمْ وَرَاءَ ظُهُورِكُمْ وَمَا نَرَى مَعَكُمْ شُفَعَاءَكُمْ الَّذِينَ زَعَمْتُمْ أَنَّهُمْ فِيكُمْ شُرَكَاءُ لَقَدْ تَقَطَّعَ بَيْنَكُمْ وَضَلَّ عَنكُمْ مَا كُنتُمْ تَزْعُمُونَ (94)

Onlara  şöyle  denecek: "Andolsun ki, sizi ilk defa yarattığımız gibi teker teker bize geldiniz.  Size  verdiklerimizi  arkanızda bıraktınız. İçinizde Allah'ın ortakları olduğunuiddia  ettiğiniz  şefaatçilerinizi  yanınızda  göremiyoruz.  Andolsun ki, aranızdaki bağlarkopmuş, ilâh sandığınız şeyler sizden ayrılıp gitmiştir."[12]

Şefaati isterken Kur'an-ı Kerimde tehdit edilen müşriklerin tehlikeli durumlarına düşmemek için azami gayret sarfedilmeli, hem bu husustaki inançlar tashih edilmeli (sıhhate kavuşturulmalı) hem de kullanılan cümleler sahih inanca aykırı olmamalıdır. Bir insan kendisine  ahirette Muhammed (Sallallahu aleyhi ve selem) in şefaat etmesini arzuluyorsa, Ya Rabbi kulun ve rasulün  Muhammed'i şefaat makamına eriştir ve bana da onun şefaatini ulaştır demelidir. Ya da bütün şefaatleri kastederek, Ya Rabbi şefaat izni verdiğin her kimsenin şefaatini bana ulaştır demelidir. Şefaat isterken bir insandan veya melekten istemek şirktir, çünkü kimse Allah'tan bağımsız değildir ve kendi başına şefaat yetkisine sahip değildir.

وَكَمْ مِنْ مَلَكٍ فِي السَّمَاوَاتِ لَا تُغْنِي شَفَاعَتُهُمْ شَيْئًا إِلَّا مِنْ بَعْدِ أَنْ يَأْذَنَ اللَّهُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَرْضَى (26)

Göklerde  nice  melekler  vardır  ki,  Allah  dilediği ve hoşnut olduğu (şefaat olunacak) kimseler için şefaat izni vermedikçe onların (meleklerin) şefaati hiç bir fayda sağlamaz.[13]

Şefaati bir kişinin ismini zikrederek istemek de kesinlikle doğru değildir, çünkü Allah'ın hakkında hiçbir delil indirmediği, şefaatçi olup olamayacağı belli olmayan birinin şefaatinin olduğuna inanmak yasaklanmıştır.  

ا يَمْلِكُونَ الشَّفَاعَةَ إِلَّا مَنْ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمَانِ عَهْدًا (87)

Rahman  olan  Allah  katında  söz almış olan kimselerden başkaları, şefaat hakkına sahip olamazlar.[14]

Allah    odur   ki,  kendisinden  başka  hiçbir  ilâh  yoktur.  O  diri  olup,  daima yarattıklarını  koruyup  yönetir.  Onu  uyuklama  ve  uyku  tutmaz.  Göklerde ve yerde bulunanların  hepsi  O'nundur. O'nun izni olmadıkça huzurunda kim şefaat edebilir? O, kullarının    yaptıklarını  ve  yapacaklarını  bilir.  Kullar  ise  O'nun  dilediğinden  başka ilminden    hiçbir    şey    kavrayamazlar.    O'nun   kürsüsü,  saltanatı,  gökleri  ve  yeri kuşatmıştır.  Onları  koruyup  gözetmek  kendisine  ağır  gelmez.  O  çok  yücedir,  çok büyüktür.[15]